Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC nhằm thiết lập một khuôn khổ mới cho Chế độ Kế toán Doanh nghiệp. Văn bản này được ban hành trong bối cảnh các quy định kế toán hiện hành đã được áp dụng trong thời gian dài và cần được rà soát, thống nhất lại. Theo đó, Thông tư 99 thay thế toàn bộ các thông tư liên quan trước đây, bao gồm các quy định về chế độ kế toán doanh nghiệp và kế toán đối với đơn vị chủ đầu tư.
Thông tư 99 bắt đầu được áp dụng từ ngày 01/01/2026 cho các kỳ kế toán phát sinh kể từ thời điểm này trở đi. Với nhiều điều chỉnh quan trọng so với quy định cũ, Thông tư 99 được kỳ vọng sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể trong việc tổ chức công tác kế toán tại doanh nghiệp. Bài viết này sẽ hệ thống hóa các nội dung trọng tâm của Thông tư, đồng thời phân tích những điểm khác biệt nổi bật so với Thông tư 200, qua đó hỗ trợ người đọc hiểu rõ và chủ động trong quá trình triển khai thực hiện.
Tổng quan về Thông tư 99
Thông tư 99 được ban hành nhằm thiết lập khung hướng dẫn thống nhất cho việc tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp. Nội dung của Thông tư bao quát từ việc xây dựng, quản lý và sử dụng chứng từ kế toán, thiết kế và vận hành hệ thống tài khoản, tổ chức sổ kế toán, đến các yêu cầu liên quan đến quy trình ghi nhận, xử lý và phản ánh các nghiệp vụ kinh tế phát sinh. Đồng thời, Thông tư cũng quy định các nguyên tắc cơ bản trong việc lập, trình bày và công bố báo cáo tài chính, áp dụng đối với các doanh nghiệp hoạt động trong mọi lĩnh vực và thuộc mọi loại hình kinh tế.
Riêng đối với các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, chế độ kế toán không thuộc phạm vi điều chỉnh trực tiếp của Thông tư 99 mà được thực hiện theo các quy định chuyên ngành hoặc các văn bản pháp lý do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành và hướng dẫn.
Bên cạnh các quy định mang tính kỹ thuật kế toán, Thông tư 99 nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc chủ động thiết lập hệ thống quản trị nội bộ, xây dựng và duy trì cơ chế kiểm soát nội bộ phù hợp với quy mô, đặc thù hoạt động, nhằm đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ. Doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm về việc thực hiện đúng các quy định của pháp luật kế toán cũng như các chính sách, cơ chế có liên quan trong suốt quá trình hoạt động.
Các điểm thay đổi đáng chú ý trong quy định chung so với Thông tư 200
Lựa chọn đơn vị tiền tệ trong kế toán (hay còn gọi là đồng tiền kế toán)
Thông tư 99, tương tự Thông tư 200, cho phép doanh nghiệp được chọn một loại ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ trong kế toán nếu đáp ứng các tiêu chí được quy định trong Thông tư và chịu trách nhiệm về lựa chọn đó trước pháp luật. Khác với Thông tư 200, Thông tư 99 không yêu cầu doanh nghiệp phải thông báo cho cơ quan thuế về đồng tiền đã lựa chọn.
Thay đổi đơn vị tiền tệ trong kế toán
Thông tư 99 quy định rõ rằng khi doanh nghiệp thay đổi đơn vị tiền tệ trong kế toán, số dư các khoản mục trên sổ kế toán và Báo cáo tình hình tài chính phải được chuyển đổi từ đơn vị tiền tệ trong kế toán trước đó sang đơn vị tiền tệ trong kế toán mới theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình (tức là trung bình cộng giữa tỷ giá mua chuyển khoản và tỷ giá bán chuyển khoản) của ngân hàng thương mại mà doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch tại ngày thay đổi đơn vị tiền tệ trong kế toán. Giao dịch thường xuyên được xác định dựa trên tần suất hoặc giá trị giao dịch nhiều hơn so với các ngân hàng khác.
Số liệu so sánh trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ sẽ được quy đổi theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại mà doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch của kỳ trước liền kề với kỳ thay đổi.
Chuyển đổi báo cáo tài chính lập bằng ngoại tệ sang Đồng Việt Nam
Để công bố ra công chúng và nộp cho các cơ quan có thẩm quyền Phương pháp chuyển đổi được kế thừa từ Thông tư 200, được làm rõ thêm một số nội dung:
- Tài sản và nợ phải trả được quy đổi theo tỷ giá mua bán chuyển khoản của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán.
- Lợi nhuận (lỗ) sau thuế chưa phân phối, các quỹ trích từ lợi nhuận sau thuế chưa phân phối phát sinh trong từng kỳ được quy đổi bằng cách tính toán theo các khoản mục của Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối còn lại phải được quy đổi theo tỷ giá ghi sổ áp dụng cho Tài khoản 4212.
- Các khoản mục trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ được quy đổi theo tỷ giá thực tế tại thời điểm phát sinh giao dịch, hoặc theo tỷ giá bình quân kỳ kế toán xấp xỉ với tỷ giá thực tế tại thời điểm phát sinh giao dịch với điều kiện chênh lệch không vượt quá biên độ tỷ giá giao ngay theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Thông tư 200: không vượt quá ±3%).
Những thay đổi chính liên quan đến chứng từ kế toán và sổ kế toán
Thông tư 99 cho phép doanh nghiệp tự xây dựng mẫu chứng từ kế toán, mẫu sổ kế toán với điều kiện doanh nghiệp ban hành Quy chế hạch toán kế toán (hoặc các tài liệu tương đương) về các nội dung sửa đổi, bổ sung để làm cơ sở thực hiện. Các mẫu biểu tự thiết kế phải tuân thủ quy định của Luật Kế toán.
Việc lập và ký chứng từ kế toán, quy trình mở, ghi sổ và khóa sổ kế toán phải tuân thủ quy định của Luật Kế toán. Các hướng dẫn chi tiết, mang tính bắt buộc trong Thông tư 200 liên quan đến chứng từ và sổ kế toán (như số liên chứng từ, mẫu chữ ký đăng ký, màu mực…) đã được loại bỏ.
Những điều chỉnh quan trọng liên quan đến hệ thống tài khoản kế toán
Thông tư 99 đưa ra các sửa đổi đối với hệ thống tài khoản kế toán của Chế độ Kế toán Việt Nam như sau:
- Loại bỏ các tài khoản – Các tài khoản bị loại bỏ bao gồm:
+ 161 – Chi sự nghiệp;
+ 417 – Quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp;
+ 441 – Nguồn vốn đầu tư XDCB;
+ 461 – Nguồn kinh phí sự nghiệp;
+ 466 – Nguồn kinh phí đã hình thành TSCĐ;
+ 611 – Mua hàng (hàng tồn kho kế toán theo phương pháp KKĐK);
+ 631 – Giá thành sản xuất.
- Bổ sung các tài khoản mới – Các tài khoản mới được đưa vào thông tư bao gồm:
+ 215 – Tài sản sinh học (và các tài khoản cấp dưới);
+ 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận;
+ 82112 – Chi phí thuế TNDN bổ sung theo quy định về thuế tối thiểu toàn cầu;
+ 2295 – Dự phòng tổn thất tài sản sinh học;
+ 2414 – Nâng cấp, cải tạo TSCĐ;
+ 6275 – Thuế, phí, lệ phí.
- Loại bỏ một số tài khoản cấp 2 – Một số tài khoản cấp 1 không còn quy định về tài khoản cấp 2 đi kèm, bao gồm 111x, 112x, 113x, 121x, 153x, 154x, 155x, 156x, 211x, 212x, 213x, 334x, 413x, 511x, 521x.
- Đổi tên tài khoản – Một số tài khoản được đổi tên để rõ ràng và phù hợp hơn:
+ 112 – Tiền gửi không kỳ hạn (trước đây là “Tiền gửi ngân hàng” theo Thông tư 200);
+ 155 – Sản phẩm (trước đây là “Thành phẩm”);
+ 2413 – Sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ TSCĐ (trước đây là “Sửa chữa lớn TSCĐ”);
+ 242 – Chi phí chờ phân bổ (trước đây là “Chi phí trả trước”);
+ 3387 – Doanh thu chờ phân bổ (trước đây là “Doanh thu chưa thực hiện”);
+ 419 – Cổ phiếu mua lại của chính mình (trước đây là “Cổ phiếu quỹ”);
+ 4112 – Thặng dư vốn (trước đây là “Thặng dư vốn cổ phần”);
+ 6415 – Thuế, phí, lệ phí (trước đây là “Chi phí bảo hành”).
Doanh nghiệp có thể sửa đổi, bổ sung về tên, số hiệu, kết cấu và nội dung phản ánh của các tài khoản để phù hợp với đặc điểm sản xuất, kinh doanh và yêu cầu quản lý của đơn vị, đồng thời khi đó doanh nghiệp phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán (hoặc các tài liệu tương đương) về các nội dung sửa đổi, bổ sung để làm cơ sở thực hiện.
Kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, doanh nghiệp phải chuyển số dư của một số tài khoản cấp 2 sang các tài khoản mới hoặc tài khoản sửa đổi tương ứng. Hướng dẫn chi tiết về cách chuyển số dư tài khoản được quy định tại Điều 29 của Thông tư 99. Danh mục hệ thống tài khoản kế toán đã được sửa đổi theo Thông tư 99 được đính kèm trong Phụ lục A của Bản tin Báo cáo tài chính này để tham khảo.
Đơn vị đào tạo ACCA, Thi tuyển dụng Kiểm toán, tư vấn tài chính Big4, Nonbig và Tiếng Anh giao tiếp, Ielts.
Với đội ngũ giảng viên là 100% ACCA Members cùng kinh nghiệm thực chiến trong lĩnh vực kế toán – kiểm toán và tài chính, KLE không chỉ mang đến kiến thức nền tảng vững chắc mà còn giúp học viên phát triển kỹ năng ứng dụng thực tế. Không chỉ là chương trình đào tạo truyền thống, KLE tạo ra một môi trường học tập thực tiễn, nơi mối quan hệ giữa người học và giảng viên không dừng lại ở giảng dạy kiến thức mà còn phát triển sâu hơn thành mối quan hệ Mentee – Mentor.
