Bước vào đại học là giai đoạn sinh viên bắt đầu phải đưa ra nhiều quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình học tập và định hướng nghề nghiệp sau này. Bên cạnh việc thích nghi với phương pháp học mới, người học còn phải cân nhắc hàng loạt vấn đề như lựa chọn chuyên ngành, xây dựng năng lực chuyên môn, tham gia hoạt động ngoại khóa, học chứng chỉ nghề nghiệp, tìm kiếm cơ hội thực tập hay chuẩn bị cho kỳ tuyển dụng đầu tiên.
Khó khăn nằm ở chỗ phần lớn sinh viên chưa có đủ trải nghiệm để đánh giá đầy đủ tác động của từng lựa chọn. Trong khi đó, thông tin về học tập và nghề nghiệp lại ngày càng phong phú, thậm chí có thể trái ngược nhau giữa các nguồn. Vì vậy, vấn đề không chỉ là thiếu thông tin, mà còn là khả năng chọn lọc, diễn giải và đặt thông tin vào đúng bối cảnh của từng cá nhân.
Trong bối cảnh đó, mentoring có thể trở thành một hình thức hỗ trợ hữu ích. Một mentor không có nhiệm vụ quyết định thay mentee, nhưng có thể cung cấp góc nhìn từ kinh nghiệm thực tế, phản hồi về quá trình phát triển và hỗ trợ người học đưa ra quyết định có cơ sở hơn.
Mentor là gì?
Mentor có thể hiểu là người có kinh nghiệm hoặc chuyên môn phù hợp, đồng hành với một cá nhân khác trong quá trình học tập, phát triển năng lực hoặc định hướng nghề nghiệp. Người nhận sự hướng dẫn thường được gọi là mentee.
Khác với hoạt động giảng dạy thuần túy, mentoring không chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức. Mối quan hệ mentor – mentee thường bao gồm nhiều hoạt động như trao đổi định hướng, phản hồi về năng lực, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ phân tích lựa chọn và theo dõi sự tiến bộ trong một khoảng thời gian nhất định.
Điểm quan trọng là mentor không nên đóng vai trò người đưa ra mọi quyết định thay mentee. Giá trị của mentoring nằm ở việc giúp mentee nâng cao khả năng tự đánh giá, tự lựa chọn và tự chịu trách nhiệm đối với quá trình phát triển của mình.
Vì vậy, một mối quan hệ mentoring hiệu quả thường không vận hành theo mô hình “mentor chỉ dẫn – mentee làm theo”, mà theo hướng trao đổi – phản biện – thử nghiệm – điều chỉnh.
Vì sao sinh viên có thể cần Mentor?
Sinh viên, đặc biệt trong những năm đầu đại học, thường có ít dữ liệu thực tế để đánh giá một lựa chọn nghề nghiệp.
Ví dụ, một sinh viên có thể biết đến các lĩnh vực như Kế toán, Kiểm toán, Tài chính, Thuế hay Tư vấn, nhưng chưa chắc đã hiểu rõ tính chất công việc, yêu cầu tuyển dụng hoặc lộ trình phát triển của từng hướng đi. Tương tự, việc lựa chọn học chứng chỉ nghề nghiệp, tham gia cuộc thi hay tìm kiếm internship cũng có thể được đưa ra dựa nhiều trên xu hướng hoặc ảnh hưởng từ những người xung quanh.
Mentor có thể hỗ trợ ở chính khoảng trống này.
- Thứ nhất, mentor giúp cung cấp thông tin từ trải nghiệm thực tế. Một người đã từng tham gia kỳ tuyển dụng, từng làm việc trong ngành hoặc từng trải qua quá trình chuyển đổi nghề nghiệp có thể cung cấp những góc nhìn mà tài liệu lý thuyết khó phản ánh đầy đủ.
- Thứ hai, mentor giúp mentee nhận diện khoảng cách giữa mục tiêu và năng lực hiện tại. Thay vì chỉ hỏi “cần học gì”, quá trình mentoring có thể đi sâu hơn vào việc xác định vì sao cần học, học ở mức độ nào và năng lực đó phục vụ cho mục tiêu nghề nghiệp cụ thể nào.
- Thứ ba, mentor có thể đóng vai trò như một nguồn phản hồi bên ngoài. Khi tự đánh giá, mỗi cá nhân có thể đánh giá quá cao hoặc quá thấp năng lực của mình. Góc nhìn của một người có kinh nghiệm giúp quá trình đánh giá trở nên khách quan hơn.
Mentor có vai trò gì trong từng giai đoạn đại học?
Nhu cầu mentoring thay đổi theo từng giai đoạn phát triển của sinh viên.
Giai đoạn đầu đại học: hỗ trợ khám phá và định hướng
Ở năm nhất và năm hai, sinh viên chưa nhất thiết phải xác định một vị trí nghề nghiệp cụ thể. Đây thường là giai đoạn phù hợp để tìm hiểu ngành học, khám phá các hướng phát triển và xây dựng nền tảng ban đầu.
Mentor ở giai đoạn này có thể giúp sinh viên hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa chương trình đại học và thị trường lao động; phân biệt các hướng nghề nghiệp; xác định những năng lực nên xây dựng sớm như ngoại ngữ, tư duy phân tích, kỹ năng giao tiếp hay kiến thức chuyên môn nền tảng.
Giá trị lớn nhất của mentoring trong giai đoạn này không nằm ở việc đưa ra một “đáp án nghề nghiệp”, mà là giúp sinh viên hình thành cách tư duy có hệ thống khi đứng trước các lựa chọn.
Giai đoạn giữa đại học: chuyển định hướng thành kế hoạch
Khi đã có mục tiêu tương đối rõ, câu hỏi của sinh viên thường chuyển từ “mình muốn làm gì?” sang “mình cần chuẩn bị những gì để làm được công việc đó?”.
Mentor lúc này có thể hỗ trợ mentee xây dựng lộ trình cụ thể hơn, bao gồm kiến thức chuyên môn, chứng chỉ, trải nghiệm thực tế, hoạt động ngoại khóa, kỹ năng tuyển dụng và thời điểm phù hợp để bắt đầu internship.
Điều quan trọng là lộ trình này cần được điều chỉnh theo năng lực và hoàn cảnh thực tế của từng người, thay vì sao chép nguyên mẫu từ một người đi trước.
Giai đoạn tuyển dụng và đi làm: hỗ trợ chuyển từ lý thuyết sang thực tế
Khi bước vào kỳ tuyển dụng, vai trò của mentor thường trở nên cụ thể hơn.
Ứng viên có thể cần phản hồi về CV, cách trình bày trải nghiệm, khả năng xử lý case, Technical Test, Group Interview hoặc Final Interview. Trong trường hợp này, mentor từng trải qua quy trình tương tự có thể giúp mentee hiểu rõ hơn tiêu chí đánh giá và những lỗi thường gặp.
Sau khi nhận offer, nhu cầu mentoring tiếp tục thay đổi. Mentee lúc này không còn tập trung vào việc “làm thế nào để được tuyển”, mà bắt đầu quan tâm đến cách thích nghi với môi trường làm việc, cách nhận task, giao tiếp với đồng nghiệp, quản lý thời gian và phát triển năng lực nghề nghiệp.
Mentor khác với giảng viên, coach và quản lý như thế nào?
Các khái niệm này có thể giao nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau.
- Giảng viên tập trung chủ yếu vào truyền đạt kiến thức và đánh giá kết quả học tập trong một môn học hoặc chương trình đào tạo.
- Coach thường tập trung vào một mục tiêu hoặc kỹ năng cụ thể trong một khoảng thời gian nhất định, chẳng hạn cải thiện khả năng thuyết trình hoặc hiệu suất làm việc.
- Quản lý chịu trách nhiệm trực tiếp đối với kết quả công việc, phân công nhiệm vụ và đánh giá hiệu suất của nhân sự.
Trong khi đó, mentor thường có phạm vi rộng hơn, tập trung vào quá trình phát triển dài hạn của mentee, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ mentee xây dựng tư duy ra quyết định.
Trên thực tế, một người có thể đồng thời đảm nhiệm nhiều vai trò, nhưng việc phân biệt các chức năng này giúp mentee có kỳ vọng phù hợp hơn khi bước vào một mối quan hệ mentoring.
Một Mentor phù hợp cần những yếu tố nào?
Mentor không nhất thiết phải là người giữ vị trí cao nhất hoặc có thành tích nổi bật nhất.
- Một mentor phù hợp trước hết cần có kinh nghiệm liên quan trực tiếp đến vấn đề mà mentee đang cần giải quyết.
Nếu sinh viên đang chuẩn bị Internship, một người vừa trải qua kỳ tuyển dụng hoặc đang trực tiếp làm việc với Intern có thể cung cấp những phản hồi rất sát thực tế.
- Bên cạnh kinh nghiệm, khả năng mentoring còn phụ thuộc vào cách người mentor giao tiếp. Một mentor hiệu quả không chỉ đưa ra kết luận, mà cần biết đặt câu hỏi, giải thích cơ sở của lời khuyên và tôn trọng quyền tự quyết của mentee.
Cuối cùng, sự phù hợp giữa mentor và mentee cũng rất quan trọng. Hai người cần có mức độ tin cậy nhất định, phương thức giao tiếp phù hợp và sự thống nhất về mục tiêu của quá trình mentoring.
Mentee cần chủ động như thế nào?
Mentoring không phải quá trình một chiều.
Nếu mentee chỉ chờ mentor đưa ra chỉ dẫn, hiệu quả mentoring sẽ rất hạn chế. Người học cần chủ động xác định vấn đề mình đang gặp phải, chuẩn bị câu hỏi, thực hiện những hành động đã thống nhất và phản hồi lại kết quả.
Một chu trình mentoring hiệu quả có thể diễn ra theo hướng:
Xác định vấn đề → trao đổi với mentor → lựa chọn phương án → thực hiện → nhận phản hồi → điều chỉnh.
Qua nhiều vòng như vậy, mentee không chỉ giải quyết một vấn đề cụ thể mà còn dần hình thành khả năng tự đánh giá và tự ra quyết định.
Đây cũng là tiêu chí quan trọng để đánh giá một mối quan hệ mentoring có thực sự tạo ra giá trị hay không: sau một thời gian, mentee có trở nên độc lập hơn trong tư duy và hành động hay không.
Mentor có thể giúp rút ngắn quá trình thử và sai, nhưng không loại bỏ hoàn toàn thất bại
Một trong những kỳ vọng chưa phù hợp về mentoring là cho rằng nếu có mentor tốt, mentee sẽ tránh được mọi sai lầm.
Trong thực tế, thất bại và thử nghiệm vẫn là một phần của quá trình phát triển.
Mentor có thể giúp mentee nhận diện một số rủi ro sớm hơn, tránh lặp lại những sai lầm phổ biến hoặc đánh giá một lựa chọn trên nhiều góc độ hơn. Tuy nhiên, không ai có thể dự đoán chính xác mọi kết quả.
Do đó, giá trị của mentoring không phải là loại bỏ hoàn toàn sự bất định, mà là giúp mentee đưa ra quyết định tốt hơn trong điều kiện thông tin không hoàn hảo.
Văn hóa Mentor – Mentee và giá trị của việc truyền lại kinh nghiệm
Một khía cạnh quan trọng của mentoring nằm ở tính kế thừa.
Người từng được hướng dẫn trong một giai đoạn có thể trở thành mentor cho thế hệ tiếp theo khi đã tích lũy đủ trải nghiệm. Khi quá trình này diễn ra liên tục, kiến thức và kinh nghiệm không dừng lại ở một cá nhân mà được truyền qua nhiều thế hệ.
Đối với sinh viên và người trẻ, việc tiếp xúc với những người đi trước giúp rút ngắn thời gian làm quen với môi trường nghề nghiệp. Ngược lại, khi họ trở thành những người có kinh nghiệm hơn, quá trình chia sẻ lại giúp hệ sinh thái nghề nghiệp duy trì được tính kết nối và hỗ trợ.
Vì vậy, mentoring không chỉ mang lại lợi ích cho mentee. Mentor cũng có cơ hội hệ thống hóa kinh nghiệm, phát triển năng lực lãnh đạo và nhìn lại quá trình nghề nghiệp của chính mình.
Nếu bạn đang tìm kiếm một người đồng hành trên hành trình của mình
Không phải sinh viên nào ngay từ năm nhất cũng biết mình phù hợp với hướng đi nào, cần học gì trước, chuẩn bị gì cho kỳ tuyển dụng hay đâu là thời điểm phù hợp để bắt đầu. Chính vì vậy, tại KLE, mentoring không được xây dựng như những buổi tư vấn đơn lẻ, mà là một quá trình đồng hành xuyên suốt hành trình học tập và phát triển nghề nghiệp của học viên.
Trong quá trình học ACCA, học viên được:
- Đội ngũ quản lý lớp học và mentor theo sát để hỗ trợ về lộ trình học tập, theo dõi quá trình phát triển và từng bước xác định mục tiêu nghề nghiệp phù hợp.
- Khi học viên đã hoàn thành toàn bộ các lớp ACCA tại KLE và sẵn sàng bước vào giai đoạn tuyển dụng tại các tập đoàn, công ty kiểm toán lớn, các bạn có cơ hội tiếp tục được đồng hành trong KSM – CLB Kế toán Kiểm toán được KLE xây dựng dành riêng cho học viên đủ điều kiện.
- Tại đây, các thế hệ mentee được kết nối với mentor và những anh chị đã từng trải qua chính hành trình tuyển dụng trước đó, cùng luyện tập, chia sẻ kinh nghiệm và chuẩn bị cho từng giai đoạn tiếp theo.
Bởi với KLE, mentoring không chỉ nhằm giúp một mentee giải quyết một kỳ thi hay một mùa tuyển dụng. Điều quan trọng hơn là xây dựng một môi trường nơi người đi trước đồng hành cùng người đi sau, và một mentee hôm nay có thể trở thành mentor của thế hệ tiếp theo.
Nếu bạn vẫn chưa biết nên bắt đầu hành trình học tập và nghề nghiệp của mình từ đâu, hãy để KLE đồng hành cùng bạn từ những bước đầu tiên.
Tìm hiểu lộ trình học hiệu quả mà vẫn tiết kiệm chi phí ngay hôm nay cùng đội ngũ tư vấn viên chuyên nghiệp của KLE!
———
KLE MENTORING PROGRAM
Cơ sở 1: Số 9, ngõ Chùa Liên Phái, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội
Cơ sở 2: Số 3, phố Thọ Tháp, quận Cầu Giấy, Hà Nội.
Hotline: 086 6638 196
Email: info@kle.edu.vn
Website: https://kle.edu.vn/
KLE giúp người học (Mentees) đi từ mơ hồ đến có lộ trình chuẩn bị rõ ràng, nền tảng ACCA, kỹ năng thực tế và sự tự tin để bước vào nghề Kế toán – Kiểm toán – Tài chính. KLE không chỉ giúp Mentees thi đỗ ACCA mà còn trang bị toàn diện để gia tăng cơ hội việc làm ở Big4 và các Doanh nghiệp lớn. Ở KLE, chúng tôi coi sự nghiệp của Mentees như sự nghiệp của chính mình.
