Thực tế, kiểm toán viên đảm nhận nhiều công việc hơn thế. Từ lập kế hoạch kiểm toán, đánh giá rủi ro, thu thập bằng chứng đến làm việc trực tiếp với khách hàng và đưa ra ý kiến độc lập về báo cáo tài chính, mỗi giai đoạn đều đòi hỏi kiến thức chuyên môn, tư duy phân tích và kỹ năng làm việc chuyên nghiệp.
Trong bài viết này, KLE sẽ cùng bạn tìm hiểu kiểm toán là gì, vai trò của nghề kiểm toán cũng như công việc hằng ngày của một kiểm toán viên để giúp bạn có cái nhìn toàn diện hơn về lĩnh vực này.
Kiểm Toán Là Gì?
Kiểm toán là quá trình thu thập, kiểm tra và đánh giá các bằng chứng liên quan đến thông tin tài chính nhằm đưa ra ý kiến độc lập về việc các báo cáo tài chính có được lập trung thực, hợp lý và tuân thủ các chuẩn mực kế toán cũng như các quy định pháp luật hiện hành hay không.
Hiểu một cách đơn giản, kiểm toán đóng vai trò như một “bên thứ ba độc lập” giúp xác minh độ tin cậy của các thông tin tài chính mà doanh nghiệp công bố. Kết quả của quá trình kiểm toán sẽ giúp các nhà đầu tư, ngân hàng, cơ quan quản lý, cổ đông và các bên liên quan có thêm cơ sở để đưa ra các quyết định kinh tế.
Tuy nhiên, nhiều người vẫn cho rằng công việc của kiểm toán viên chỉ đơn giản là kiểm tra sổ sách hoặc tìm kiếm sai sót trong báo cáo tài chính. Trên thực tế, mục tiêu của kiểm toán không phải là “bắt lỗi” doanh nghiệp, mà là thu thập đầy đủ bằng chứng để đưa ra ý kiến khách quan về mức độ trung thực và hợp lý của các thông tin tài chính.
Bên cạnh việc xác minh số liệu, kiểm toán viên còn đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ, nhận diện các rủi ro có thể ảnh hưởng đến báo cáo tài chính và đưa ra những khuyến nghị nhằm giúp doanh nghiệp hoàn thiện quy trình quản lý cũng như nâng cao tính minh bạch trong hoạt động tài chính.
Nguồn Gốc Của Nghề Kiểm Toán
Thuật ngữ “Audit” có nguồn gốc từ tiếng Latin “Audire”, mang ý nghĩa là “lắng nghe”. Khoảng thế kỷ III trước Công nguyên, tại Đế chế La Mã, các quan chức được giao nhiệm vụ kiểm tra độc lập tình hình tài chính sẽ lắng nghe người quản lý giải trình về việc thu, chi và quản lý tài sản. Đây được xem là hình thức sơ khai của hoạt động kiểm toán ngày nay.
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế và thị trường tài chính, kiểm toán không ngừng được hoàn thiện về quy trình, chuẩn mực và phương pháp thực hiện. Ngày nay, kiểm toán đã trở thành một hoạt động không thể thiếu đối với nhiều doanh nghiệp, góp phần nâng cao tính minh bạch của thông tin tài chính và tăng cường niềm tin của các nhà đầu tư cũng như các bên liên quan.
Có Những Loại Hình Kiểm Toán Nào?
Tùy theo chủ thể thực hiện và mục đích kiểm toán, hoạt động kiểm toán hiện nay được chia thành nhiều loại khác nhau. Tuy nhiên, nếu xét theo chủ thể thực hiện, kiểm toán được chia thành 03 loại hình phổ biến, bao gồm Kiểm toán Nhà nước, Kiểm toán Độc lập và Kiểm toán Nội bộ. Mỗi loại hình sẽ có chức năng, đối tượng phục vụ và đặc điểm công việc riêng.
Kiểm Toán Nhà Nước
Kiểm toán Nhà nước là hoạt động kiểm toán do Kiểm toán Nhà nước thực hiện theo quy định của pháp luật. Đối tượng kiểm toán chủ yếu là các cơ quan nhà nước, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước, các dự án đầu tư công và những doanh nghiệp có vốn nhà nước.
Mục tiêu của kiểm toán nhà nước là kiểm tra việc quản lý, sử dụng ngân sách, tài sản công và các nguồn lực tài chính của Nhà nước; đồng thời đánh giá tính tuân thủ pháp luật, tính minh bạch và hiệu quả trong quá trình quản lý, sử dụng các nguồn lực này.
Khác với các loại hình kiểm toán khác, hoạt động kiểm toán nhà nước không mang tính chất dịch vụ và không thu phí. Kết quả kiểm toán là căn cứ quan trọng giúp các cơ quan quản lý hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính công, đồng thời nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các đơn vị được kiểm toán.
>>> Bài viết liên quan: Thi vào Kiểm toán Nhà nước có khó không?
Kiểm Toán Độc Lập
Khi nhắc đến nghề kiểm toán, phần lớn sinh viên thường nghĩ ngay đến kiểm toán độc lập. Đây cũng là lĩnh vực thu hút đông đảo sinh viên Kế toán – Kiểm toán trong mỗi mùa tuyển dụng của Big4 và các công ty kiểm toán.
Kiểm toán độc lập được thực hiện bởi các công ty cung cấp dịch vụ kiểm toán như Deloitte, PwC, EY, KPMG và nhiều doanh nghiệp kiểm toán khác. Theo yêu cầu của khách hàng hoặc theo quy định của pháp luật, kiểm toán viên sẽ tiến hành kiểm toán báo cáo tài chính và phát hành báo cáo kiểm toán với ý kiến độc lập về tính trung thực, hợp lý của các thông tin tài chính.
Bên cạnh dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính, các công ty kiểm toán độc lập còn cung cấp nhiều dịch vụ khác như dịch vụ đảm bảo, tư vấn tài chính, tư vấn quản trị rủi ro, tư vấn thuế hay tư vấn chuyển đổi hệ thống kế toán.
Đây cũng là môi trường giúp kiểm toán viên có cơ hội tiếp cận nhiều doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, từ sản xuất, thương mại, ngân hàng đến bất động sản, công nghệ hay năng lượng. Chính sự đa dạng này giúp kiểm toán viên tích lũy kinh nghiệm rất nhanh trong những năm đầu sự nghiệp.
Kiểm Toán Nội Bộ
Khác với kiểm toán độc lập, kiểm toán nội bộ là bộ phận trực thuộc chính doanh nghiệp.
Các kiểm toán viên nội bộ chịu trách nhiệm đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ, quy trình quản trị rủi ro và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhằm hỗ trợ Ban Giám đốc hoặc Hội đồng Quản trị nâng cao chất lượng quản lý.
Thay vì đưa ra ý kiến độc lập về báo cáo tài chính để phục vụ các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp, kiểm toán nội bộ tập trung vào việc phát hiện những điểm còn hạn chế trong quy trình vận hành, nhận diện rủi ro và đề xuất các giải pháp cải tiến nhằm giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn.
Trong những năm gần đây, cùng với xu hướng tăng cường quản trị doanh nghiệp và quản trị rủi ro, vai trò của kiểm toán nội bộ ngày càng được các doanh nghiệp lớn chú trọng. Đây cũng là một hướng phát triển nghề nghiệp được nhiều kiểm toán viên lựa chọn sau khi tích lũy kinh nghiệm trong lĩnh vực kiểm toán độc lập.
Có thể thấy, mặc dù đều thuộc lĩnh vực kiểm toán nhưng mỗi loại hình lại hướng đến những mục tiêu và đối tượng khác nhau. Trong đó, kiểm toán độc lập là môi trường được nhiều sinh viên lựa chọn khi bắt đầu sự nghiệp bởi cơ hội học hỏi nhanh, lộ trình phát triển rõ ràng và khả năng tiếp cận nhiều ngành nghề khác nhau.
Vậy khi trở thành một kiểm toán viên, bạn sẽ đảm nhận những công việc gì trong thực tế? Ở phần tiếp theo, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu công việc hằng ngày của một kiểm toán viên và quy trình làm việc trong một cuộc kiểm toán.
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM:
>>> Khám phá lộ trình thăng tiến của kiểm toán viên
>>> Top 10 công ty kiểm toán thế giới – Đích đến của hàng ngàn ứng viên kế kiểm
Công Việc Hằng Ngày Của Một Kiểm Toán Viên Là Gì?
Nhiều người cho rằng công việc của kiểm toán viên chỉ diễn ra vào mùa kiểm toán và chủ yếu là kiểm tra chứng từ hoặc đối chiếu số liệu. Thực tế, để hoàn thành một cuộc kiểm toán, kiểm toán viên phải thực hiện rất nhiều công việc khác nhau theo một quy trình chặt chẽ. Mỗi giai đoạn đều có mục tiêu riêng và đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng của cuộc kiểm toán.
Dưới đây là những công việc mà một kiểm toán viên thường thực hiện trong quá trình kiểm toán báo cáo tài chính.
Lập Kế Hoạch Kiểm Toán
Lập kế hoạch kiểm toán là bước đầu tiên và cũng là một trong những giai đoạn quan trọng nhất của toàn bộ cuộc kiểm toán. Một kế hoạch được xây dựng tốt sẽ giúp kiểm toán viên xác định đúng trọng tâm công việc, phân bổ nguồn lực hợp lý và chủ động xử lý những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình kiểm toán.
Ở giai đoạn này, kiểm toán viên sẽ tìm hiểu tổng quan về doanh nghiệp, bao gồm lĩnh vực hoạt động, mô hình kinh doanh, cơ cấu tổ chức, đặc điểm ngành nghề, môi trường kiểm soát nội bộ cũng như những thay đổi quan trọng trong năm tài chính.
Bên cạnh đó, kiểm toán viên cũng tiến hành đánh giá các rủi ro có thể dẫn đến sai sót trọng yếu trên báo cáo tài chính. Kết quả của quá trình đánh giá này sẽ là cơ sở để xác định phạm vi kiểm toán, các phần hành cần tập trung và những thủ tục kiểm toán phù hợp trong các bước tiếp theo.
Xây Dựng Chương Trình Kiểm Toán
Sau khi hoàn thành việc đánh giá rủi ro, kiểm toán viên sẽ xây dựng chương trình kiểm toán (Audit Program) cho từng phần hành.
Đây được xem là “bản đồ” của cuộc kiểm toán, trong đó quy định rõ những thủ tục kiểm toán cần thực hiện, loại bằng chứng cần thu thập, phương pháp kiểm tra cũng như trình tự thực hiện công việc.
Một chương trình kiểm toán được xây dựng đầy đủ sẽ giúp toàn bộ nhóm kiểm toán làm việc thống nhất, hạn chế bỏ sót các thủ tục quan trọng và đảm bảo cuộc kiểm toán được thực hiện theo đúng chuẩn mực nghề nghiệp.
Đối với các công ty kiểm toán lớn, chương trình kiểm toán thường được chuẩn hóa trên hệ thống và liên tục cập nhật để phù hợp với các chuẩn mực kiểm toán mới cũng như đặc thù của từng ngành nghề.
Thu Thập Bằng Chứng Kiểm Toán
Đây là giai đoạn chiếm nhiều thời gian nhất trong toàn bộ cuộc kiểm toán và cũng là công việc mà hầu hết sinh viên sẽ trực tiếp tham gia khi trở thành thực tập sinh hoặc trợ lý kiểm toán.
Mục tiêu của giai đoạn này là thu thập đầy đủ các bằng chứng thích hợp để làm cơ sở cho ý kiến kiểm toán.
Để thực hiện điều đó, kiểm toán viên sẽ áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, tùy thuộc vào từng khoản mục và mục tiêu kiểm toán.
- Phương pháp kiểm toán cân đối: Kiểm tra tính hợp lý của các số liệu dựa trên các phương trình và mối quan hệ kế toán.
- Phương pháp đối chiếu trực tiếp: So sánh cùng một chỉ tiêu giữa nhiều nguồn tài liệu khác nhau nhằm xác minh tính chính xác của thông tin.
- Phương pháp đối chiếu logic: Phân tích mối quan hệ giữa các chỉ tiêu tài chính để phát hiện những biến động bất thường hoặc các dấu hiệu thiếu hợp lý.
- Phương pháp kiểm kê: Quan sát và kiểm tra trực tiếp tài sản, hàng tồn kho hoặc tiền mặt tại doanh nghiệp nhằm xác nhận sự tồn tại thực tế của tài sản.
- Phương pháp điều tra: Thu thập thông tin thông qua phỏng vấn, trao đổi với khách hàng hoặc những người có liên quan để làm rõ các vấn đề phát sinh trong quá trình kiểm toán.
- Phương pháp thực nghiệm (Reperformance): Kiểm toán viên thực hiện lại một quy trình hoặc phép tính nhằm kiểm tra xem kết quả mà doanh nghiệp ghi nhận có chính xác hay không.
Thông qua việc kết hợp nhiều phương pháp khác nhau, kiểm toán viên sẽ thu thập được những bằng chứng đầy đủ và đáng tin cậy để đưa ra kết luận về từng khoản mục trên báo cáo tài chính.
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM:
>>> Kiểm Kê Là Gì? Kinh Nghiệm Chứng Kiến Kiểm Kê Toàn DIện Cho Thực Tập Sinh Kiểm Toán
Lập Hồ Sơ Và Ghi Chép Giấy Tờ Làm Việc (WorkingPapers)
Mọi bằng chứng thu thập được trong quá trình kiểm toán đều phải được ghi nhận và lưu trữ trong hồ sơ kiểm toán (Working Papers).
Đây là tài liệu chứng minh rằng kiểm toán viên đã thực hiện đầy đủ các thủ tục cần thiết theo chuẩn mực kiểm toán. Đồng thời, Working Papers cũng là căn cứ để các cấp quản lý trong nhóm kiểm toán thực hiện việc soát xét trước khi phát hành báo cáo kiểm toán.
Trong thực tế, phần lớn thời gian làm việc của trợ lý kiểm toán đều gắn liền với việc lập và hoàn thiện Working Papers. Vì vậy, đây được xem là một trong những kỹ năng quan trọng nhất mà mỗi kiểm toán viên cần thành thạo.
Đưa Ra Kết Luận Và Phát Hành Báo Cáo Kiểm Toán
Sau khi hoàn thành toàn bộ các thủ tục kiểm toán và thu thập đầy đủ bằng chứng, nhóm kiểm toán sẽ tổng hợp kết quả, đánh giá các sai sót đã phát hiện cũng như xem xét ảnh hưởng của các sai sót này đến báo cáo tài chính.
Nếu các bằng chứng thu thập được là đầy đủ và thích hợp, kiểm toán viên sẽ đưa ra ý kiến kiểm toán và phát hành báo cáo kiểm toán theo quy định của chuẩn mực kiểm toán.
Đây là sản phẩm cuối cùng của toàn bộ cuộc kiểm toán và cũng là tài liệu quan trọng giúp các nhà đầu tư, ngân hàng, cổ đông và các bên liên quan đánh giá mức độ tin cậy của báo cáo tài chính doanh nghiệp.
Có thể thấy, công việc của một kiểm toán viên không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra số liệu mà còn đòi hỏi khả năng phân tích, đánh giá rủi ro, giao tiếp với khách hàng và làm việc theo quy trình chuyên nghiệp. Chính sự đa dạng này đã tạo nên sức hấp dẫn của nghề kiểm toán đối với nhiều sinh viên theo học lĩnh vực Kế toán – Kiểm toán.
Những Kỹ Năng Cần Có Để Trở Thành Một Kiểm Toán Viên
Để hoàn thành tốt công việc, kiểm toán viên không chỉ cần kiến thức chuyên môn về kế toán, tài chính hay kiểm toán mà còn phải rèn luyện nhiều kỹ năng khác trong suốt quá trình học tập và làm việc. Đặc biệt, khi làm việc tại các công ty kiểm toán độc lập, kiểm toán viên thường xuyên phải làm việc với nhiều khách hàng, xử lý khối lượng dữ liệu lớn và đưa ra những đánh giá mang tính chuyên môn cao. Vì vậy, việc trang bị đầy đủ các kỹ năng cần thiết sẽ giúp kiểm toán viên nâng cao hiệu quả công việc cũng như tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài trong nghề.
Tính Độc Lập Và Khách Quan
Độc lập là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của nghề kiểm toán. Trong quá trình thực hiện kiểm toán, kiểm toán viên phải giữ được tính khách quan khi thu thập bằng chứng, đánh giá thông tin và đưa ra ý kiến kiểm toán.
Điều này đồng nghĩa với việc kiểm toán viên không được để các mối quan hệ cá nhân, lợi ích tài chính hay bất kỳ yếu tố bên ngoài nào ảnh hưởng đến nhận định chuyên môn của mình. Chính sự độc lập giúp báo cáo kiểm toán trở thành nguồn thông tin đáng tin cậy đối với nhà đầu tư, ngân hàng và các bên liên quan.
Kiến Thức Chuyên Môn Vững Chắc
Kiểm toán là ngành nghề có mối liên hệ chặt chẽ với kế toán, tài chính, thuế và pháp luật. Do đó, kiểm toán viên cần nắm vững các chuẩn mực kế toán, chuẩn mực kiểm toán, quy định pháp luật cũng như hiểu rõ cách vận hành của báo cáo tài chính.
Bên cạnh kiến thức được học tại trường đại học, nhiều kiểm toán viên còn lựa chọn theo học các chứng chỉ nghề nghiệp như ACCA, CPA Australia, ICAEW hay VACPA để nâng cao năng lực chuyên môn và mở rộng cơ hội phát triển nghề nghiệp.
Tư Duy Phân Tích Và Khả Năng Giải Quyết Vấn Đề
Một trong những công việc quan trọng của kiểm toán viên là phân tích dữ liệu và đánh giá các rủi ro có thể ảnh hưởng đến báo cáo tài chính.
Trong quá trình kiểm toán, không phải mọi sai sót đều được thể hiện rõ ràng trên chứng từ. Nhiều trường hợp, kiểm toán viên cần phân tích xu hướng, so sánh số liệu qua các kỳ, đánh giá tính hợp lý của các giao dịch và đặt ra những câu hỏi phù hợp để xác minh thông tin.
Chính vì vậy, tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề luôn được xem là những kỹ năng cốt lõi của một kiểm toán viên.
Kỹ Năng Giao Tiếp Và Làm Việc Nhóm
Khác với suy nghĩ của nhiều người, kiểm toán không phải là công việc chỉ làm việc với máy tính và số liệu.
Trong thực tế, kiểm toán viên thường xuyên trao đổi với kế toán, ban lãnh đạo doanh nghiệp, khách hàng cũng như các thành viên trong nhóm kiểm toán để thu thập thông tin và giải quyết các vấn đề phát sinh.
Bên cạnh đó, mỗi cuộc kiểm toán thường được thực hiện bởi nhiều thành viên với các cấp bậc khác nhau. Vì vậy, khả năng giao tiếp, phối hợp và làm việc nhóm hiệu quả sẽ giúp công việc được triển khai thuận lợi hơn.
Khả Năng Quản Lý Thời Gian
Đặc thù của ngành kiểm toán là khối lượng công việc có sự khác biệt giữa các thời điểm trong năm. Đặc biệt, vào mùa kiểm toán (busy season), kiểm toán viên thường phải làm việc với nhiều khách hàng cùng lúc và đảm bảo tiến độ hoàn thành theo kế hoạch.
Do đó, việc biết cách sắp xếp công việc theo mức độ ưu tiên, quản lý thời gian hiệu quả và chủ động kiểm soát tiến độ là kỹ năng không thể thiếu đối với bất kỳ kiểm toán viên nào.
>>> Bài viết liên quan: Những kỹ năng mà một kiểm toán viên cần có – Giá trị nền tảng phát triển nghề bền vững
Kết Luận
Kiểm toán không đơn thuần là công việc kiểm tra số liệu hay xác nhận báo cáo tài chính. Đây là một lĩnh vực đòi hỏi kiến thức chuyên môn vững chắc, tư duy phân tích, khả năng giao tiếp và tinh thần học hỏi liên tục để có thể đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của nghề nghiệp.
Đối với sinh viên Kế toán – Kiểm toán, việc tìm hiểu về công việc hằng ngày của một kiểm toán viên từ sớm sẽ giúp bạn có cái nhìn thực tế hơn về ngành nghề, từ đó xây dựng lộ trình học tập và phát triển bản thân phù hợp ngay khi còn trên ghế nhà trường.
Nếu bạn đang quan tâm đến lĩnh vực Kiểm toán, mong muốn tìm hiểu sâu hơn về lộ trình nghề nghiệp, cách chuẩn bị cho các kỳ tuyển dụng Big4 hoặc xây dựng nền tảng chuyên môn từ sớm, KLE Mentoring Program luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn. Bên cạnh các chương trình đào tạo chuyên môn, KLE còn thường xuyên chia sẻ kiến thức ngành, tổ chức workshop, hoạt động mentoring và kết nối cộng đồng sinh viên Kế toán – Kiểm toán nhằm giúp các bạn có thêm góc nhìn thực tế về nghề cũng như tự tin hơn trên hành trình phát triển sự nghiệp.
Tìm hiểu lộ trình học hiệu quả mà vẫn tiết kiệm chi phí ngay hôm nay cùng đội ngũ tư vấn viên chuyên nghiệp của KLE!
KLE giúp người học (Mentees) đi từ mơ hồ đến có lộ trình chuẩn bị rõ ràng, nền tảng ACCA, kỹ năng thực tế và sự tự tin để bước vào nghề Kế toán – Kiểm toán – Tài chính. KLE không chỉ giúp Mentees thi đỗ ACCA mà còn trang bị toàn diện để gia tăng cơ hội việc làm ở Big4 và các Doanh nghiệp lớn. Ở KLE, chúng tôi coi sự nghiệp của Mentees như sự nghiệp của chính mình.
