Sự khác nhau giữa kế toán và kiểm toán: Hiểu đúng để chọn ngành phù hợp

Kế toán và kiểm toán là hai lĩnh vực thường xuyên được đặt cạnh nhau, thậm chí nhiều người vẫn cho rằng đây chỉ là hai cách gọi khác nhau của cùng một nghề. Tuy nhiên, trên thực tế, sự khác nhau giữa kế toán và kiểm toán thể hiện rất rõ ở vai trò, mục tiêu công việc, môi trường làm việc cũng như lộ trình phát triển nghề nghiệp. Việc hiểu đúng bản chất của từng lĩnh vực không chỉ giúp sinh viên lựa chọn ngành học phù hợp, mà còn giúp người đi làm xác định rõ hướng đi lâu dài trong lĩnh vực tài chính – kế toán.

Kế toán và Kiểm toán là gì?

Kế toán là gì?

Theo Luật Kế toán Việt Nam, kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế – tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động. Những thông tin này phản ánh toàn bộ tình hình tài chính, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một kỳ kế toán nhất định.

Công việc của kế toán gắn liền với hoạt động hằng ngày của doanh nghiệp. Trước hết là ghi nhận, xử lý và tổng hợp số liệu tài chính phát sinh từ các nghiệp vụ kinh tế như mua bán, thanh toán, trả lương hay khấu hao tài sản. Trên cơ sở đó, kế toán lập báo cáo tài chính, báo cáo thuế theo đúng chuẩn mực và thời hạn quy định.

Kiểm toán là gì?

Theo các chuẩn mực kiểm toán, kiểm toán là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng một cách độc lập, khách quan nhằm đưa ra ý kiến về mức độ trung thực và hợp lý của thông tin tài chính, đặc biệt là báo cáo tài chính của đơn vị được kiểm toán.

Khác với kế toán là người trực tiếp lập báo cáo; kiểm toán đứng ở vị trí độc lập để xem xét, đánh giá những thông tin đó.

Mục tiêu cốt lõi của kiểm toán là tăng độ tin cậy của báo cáo tài chính đối với các bên liên quan như nhà đầu tư, ngân hàng, cơ quan quản lý hay đối tác. Thông qua kiểm toán, doanh nghiệp có thể phát hiện sai sót trọng yếu, điểm yếu trong hệ thống kiểm soát nội bộ và từ đó cải thiện chất lượng quản trị tài chính.

Trong quá trình làm việc, kiểm toán viên tiến hành kiểm tra và đánh giá tính trung thực, hợp lý của báo cáo tài chính thông qua việc đối chiếu chứng từ, phân tích số liệu và thực hiện các thủ tục kiểm toán cần thiết. Song song với đó là đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ, nhằm xác định mức độ hiệu quả trong việc phòng ngừa và phát hiện sai sót, gian lận.

Sự khác nhau giữa kế toán và kiểm toán

Trên thực tế, kế toán và kiểm toán có mối quan hệ chặt chẽ, cùng làm việc với thông tin tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi đi sâu tìm hiểu kiểm toán và kế toán khác nhau thế nào, có thể thấy vai trò, mục đích và cách thức làm việc của hai lĩnh vực này lại hoàn toàn không giống nhau. Không ít người băn khoăn kiểm toán khác kế toán như thế nào hoặc kiểm toán khác gì kế toán, đặc biệt khi đứng trước lựa chọn ngành học và định hướng nghề nghiệp. Việc phân biệt kế toán và kiểm toán một cách đúng bản chất sẽ giúp người học và người làm nghề lựa chọn hướng đi phù hợp hơn với năng lực, tính cách và mục tiêu phát triển dài hạn.

Khác nhau về vai trò và mục đích

Kế toán giữ vai trò tạo lập và ghi nhận thông tin tài chính. Mọi nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong doanh nghiệp đều được kế toán ghi chép, xử lý và phản ánh lên báo cáo tài chính. Thông tin kế toán vì thế mang tính nền tảng, phục vụ quản trị nội bộ và nghĩa vụ pháp lý.

Trong khi đó, kiểm toán không trực tiếp tạo ra số liệu. Nhiệm vụ của kiểm toán là kiểm tra, xác minh và đánh giá mức độ trung thực, hợp lý của các thông tin do kế toán cung cấp. Mục đích của kiểm toán là nâng cao độ tin cậy của báo cáo tài chính đối với các bên sử dụng thông tin.

Khác nhau về thời điểm làm việc

Công việc kế toán diễn ra thường xuyên và liên tục trong suốt năm tài chính. Kế toán theo sát từng nghiệp vụ hằng ngày, cập nhật số liệu theo tháng, quý và năm.

Ngược lại, kiểm toán làm việc theo kỳ, tập trung chủ yếu vào thời điểm cuối năm tài chính hoặc sau khi báo cáo tài chính đã được lập xong. Hoạt động kiểm toán thường mang tính ngắn hạn theo từng hợp đồng, từng cuộc kiểm toán cụ thể.

Khác nhau về tính độc lập

Kế toán là bộ phận nội bộ của doanh nghiệp, chịu sự quản lý trực tiếp của ban lãnh đạo và gắn liền với hoạt động vận hành hằng ngày.

Kiểm toán, đặc biệt là kiểm toán độc lập, hoạt động với tư cách bên thứ ba, không chịu sự chi phối của doanh nghiệp được kiểm toán. Tính độc lập này là yếu tố cốt lõi để đảm bảo ý kiến kiểm toán mang tính khách quan và đáng tin cậy.

Khác nhau về kỹ năng và tư duy

Công việc kế toán đòi hỏi sự cẩn thận, chính xác và tuân thủ chặt chẽ quy trình, chuẩn mực. Kế toán cần khả năng làm việc với số liệu chi tiết, ổn định và nhất quán trong thời gian dài.

Trong khi đó, kiểm toán yêu cầu tư duy phản biện và phân tích rủi ro. Kiểm toán viên thường xuyên đặt câu hỏi, nghi ngờ mang tính nghề nghiệp, phân tích các dấu hiệu bất thường và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ thay vì chỉ nhìn vào con số bề mặt.

Khác nhau về lộ trình nghề nghiệp và môi trường làm việc

Kế toán thường làm việc ổn định tại một doanh nghiệp, với lộ trình phát triển rõ ràng từ kế toán viên lên kế toán tổng hợp, kế toán trưởng hoặc các vị trí quản lý tài chính.

>>> Đọc thêm: https://kle.edu.vn/hoc-ke-toan-ra-lam-gi/ 

Kiểm toán gắn với môi trường làm việc áp lực cao, cường độ lớn đặc biệt vào mùa kiểm toán. Kiểm toán viên cũng có lộ trình thăng tiến rõ ràng; cần thường xuyên làm việc với nhiều khách hàng, nhiều lĩnh vực khác nhau, tốc độ tích lũy kinh nghiệm nhanh, cơ hội thăng tiến sớm trong những năm đầu sự nghiệp.

>>> Đọc thêm: Kiểm toán là làm gì? Tất tần tật về công việc kiểm toán viên bạn nên biết 

Bảng dưới đây giúp người đọc nhanh chóng nắm được sự khác nhau giữa kế toán và kiểm toán thông qua các tiêu chí quan trọng nhất:

Nên chọn kế toán hay kiểm toán?

Sau khi hiểu rõ sự khác nhau giữa kế toán và kiểm toán, câu hỏi nhiều người quan tâm nhất thường là: ngành nào phù hợp với bản thân hơn? Trên thực tế, không có lựa chọn “đúng tuyệt đối” mà chỉ có lựa chọn phù hợp với năng lực, tính cách và mục tiêu nghề nghiệp của mỗi người.

Những ai phù hợp theo kế toán?

Kế toán là lựa chọn phù hợp với những người yêu thích sự ổn định và tính hệ thống trong công việc. 

• Nếu có xu hướng làm việc cẩn thận, kiên nhẫn, chú trọng chi tiết và cảm thấy thoải mái khi xử lý số liệu theo quy trình rõ ràng, kế toán thường là con đường bền vững.
• Ngoài ra, những người mong muốn làm việc lâu dài tại một doanh nghiệp, từng bước tích lũy kinh nghiệm và phát triển lên các vị trí như kế toán trưởng hoặc quản lý tài chính cũng sẽ phù hợp với lĩnh vực này. 
• Kế toán đòi hỏi sự gắn bó và hiểu sâu hoạt động nội bộ, đổi lại là nhịp độ công việc tương đối ổn định và dễ cân bằng cuộc sống về dài hạn.

Những ai phù hợp theo kiểm toán?

Kiểm toán phù hợp với những người có tư duy phân tích, phản biện và thích thử thách. 

• Nếu không ngại áp lực công việc cao, sẵn sàng làm việc với cường độ lớn theo mùa vụ và thường xuyên tiếp xúc với nhiều doanh nghiệp, nhiều lĩnh vực khác nhau, kiểm toán mang lại môi trường học hỏi rất nhanh.
• Người theo kiểm toán thường có xu hướng đặt câu hỏi, nghi vấn mang tính nghề nghiệp và quan tâm đến rủi ro tiềm ẩn phía sau các con số. 
• Đây cũng là lựa chọn phù hợp với những ai muốn xây dựng nền tảng nghề nghiệp rộng, tạo đà chuyển sang các vị trí như tư vấn tài chính, kiểm soát nội bộ hoặc quản lý cấp cao trong tương lai.

Những câu hỏi tự đánh giá bản thân trước khi lựa chọn ngành

Trước khi quyết định theo kế toán hay kiểm toán, người học nên dành thời gian trả lời một số câu hỏi mang tính tự đánh giá. 

• Mức độ chịu áp lực của bản thân đến đâu? 
• Có sẵn sàng làm việc ngoài giờ trong những giai đoạn cao điểm hay không? 
• Ưu tiên sự ổn định lâu dài hay chấp nhận đánh đổi để tích lũy kinh nghiệm nhanh?

Bên cạnh đó, việc tự nhìn nhận phong cách làm việc cũng rất quan trọng. 

• Bản thân phù hợp với công việc lặp lại, chi tiết và mang tính duy trì?
• Hay bản thân hứng thú hơn với việc phân tích, phát hiện vấn đề và liên tục thay đổi môi trường làm việc? 

Những câu hỏi này giúp làm rõ định hướng cá nhân, thay vì lựa chọn ngành chỉ theo xu hướng hoặc lời khuyên chung chung.

Xu hướng chuyển đổi từ kế toán sang kiểm toán (và ngược lại)

Trên thực tế, việc chuyển đổi giữa kế toán và kiểm toán là hoàn toàn khả thi. Nhiều kiểm toán viên bắt đầu sự nghiệp từ vị trí kế toán để hiểu sâu hệ thống sổ sách và hoạt động doanh nghiệp, sau đó chuyển sang kiểm toán để mở rộng góc nhìn và cơ hội nghề nghiệp.

Ngược lại, không ít người làm kiểm toán sau một thời gian lại lựa chọn chuyển sang kế toán hoặc các vị trí tài chính nội bộ, nhằm tìm kiếm sự ổn định và cân bằng hơn trong cuộc sống. 

Điều này cho thấy kế toán và kiểm toán không phải hai con đường tách biệt hoàn toàn, mà có thể bổ trợ cho nhau trong một lộ trình nghề nghiệp dài hạn.

>>> Có thể bạn muốn tìm hiểu thêm về chuyển đổi nghề, đọc thêm: Học kế toán có làm kiểm toán được không? 

Kế toán và kiểm toán: học ngành gì, cần chứng chỉ nào?

Bên cạnh việc hiểu rõ sự khác nhau giữa kế toán và kiểm toán, câu hỏi được nhiều học sinh, sinh viên và người đi làm quan tâm là: nên học ngành gì và cần những chứng chỉ nào để theo đuổi hai lĩnh vực này một cách bài bản? Trên thực tế, kế toán và kiểm toán có nền tảng học thuật tương đối gần nhau, nhưng lộ trình chuyên sâu và chứng chỉ nghề nghiệp lại có những điểm khác biệt đáng chú ý.

Ngành học phù hợp tại đại học

Ở bậc đại học, các ngành học phù hợp nhất cho cả kế toán và kiểm toán thường thuộc khối: Kế toán, Kiểm toán, Tài chính – Ngân hàng, Tài chính doanh nghiệp.

• Trong đó, ngành Kế toán cung cấp nền tảng vững chắc về ghi nhận, xử lý và lập báo cáo tài chính.
• Trong khi ngành Kiểm toán chú trọng hơn đến kiểm tra, đánh giá và chuẩn mực nghề nghiệp.

>>> Đọc thêm: Ngành kiểm toán: Học những gì và làm nghề gì? 

• Ngoài ra, sinh viên theo học các ngành liên quan đến Tài chính – Kinh tế vẫn có thể chuyển hướng sang kế toán hoặc kiểm toán nếu được trang bị thêm kiến thức chuyên môn và chứng chỉ phù hợp. Điều quan trọng không chỉ là tên ngành học, mà là mức độ hiểu sâu về kế toán tài chính, chuẩn mực kế toán và tư duy phân tích số liệu.

Các chứng chỉ nghề nghiệp liên quan

Chứng chỉ dành cho kế toán

Đối với kế toán, các chứng chỉ nghề nghiệp giúp khẳng định năng lực chuyên môn và mở rộng cơ hội thăng tiến. 

• CAT (Certified Accounting Technician) phù hợp với người mới bắt đầu, tập trung vào nền tảng kế toán và tài chính. 
• Trong khi đó, CPA Việt Nam là chứng chỉ hành nghề có giá trị pháp lý cao, đặc biệt quan trọng đối với những ai muốn phát triển lên các vị trí quản lý tài chính, kế toán trưởng hoặc làm việc tại các doanh nghiệp lớn.

>>> Đọc thêm về CPA: https://kle.edu.vn/bang-cpa-la-gi/ 

Chứng chỉ dành cho kiểm toán

Trong lĩnh vực kiểm toán, các chứng chỉ quốc tế đóng vai trò then chốt. 

• ACCA là chứng chỉ được công nhận rộng rãi trên toàn cầu, bao phủ cả kế toán, kiểm toán, tài chính và quản trị. 

>>> Tìm hiểu chi tiết về chứng chỉ này tại: https://kle.edu.vn/tu-a-z-ve-chung-chi-acca/ 

• CPA (tại Việt Nam hoặc các quốc gia khác) cũng là chứng chỉ quan trọng, cho phép hành nghề kiểm toán theo quy định pháp luật. 
• Bên cạnh đó, ICAEW (ACA) được đánh giá cao tại các công ty kiểm toán lớn, với yêu cầu khắt khe và định hướng chuyên sâu về kiểm toán, tư vấn và quản trị tài chính.

Vì sao ACCA là chứng chỉ “chung” cho cả kế toán và kiểm toán

ACCA thường được xem là chứng chỉ “cầu nối” giữa kế toán và kiểm toán bởi chương trình học bao quát toàn diện cả hai lĩnh vực. Nội dung ACCA không chỉ dừng lại ở kế toán tài chính và lập báo cáo, mà còn đi sâu vào kiểm toán, quản trị rủi ro, tài chính doanh nghiệp và chiến lược kinh doanh.

Chính vì vậy, ACCA phù hợp với những người chưa muốn đóng khung sớm bản thân vào một hướng đi cố định. Người học có thể bắt đầu từ nền tảng kế toán, sau đó chuyển sang kiểm toán, tư vấn hoặc các vị trí tài chính cấp cao mà không cần thay đổi hoàn toàn lộ trình học tập. Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng coi trọng năng lực tổng hợp, ACCA mang lại lợi thế lớn về tính linh hoạt và cơ hội nghề nghiệp lâu dài.

Học ACCA tại KLE – Lộ trình bài bản cho người muốn đi xa trong kế toán và kiểm toán

Các chương trình đào tạo ACCA tại KLE được thiết kế giúp học viên:

• Ôn luyện theo chuẩn ACCA Global, tối đa hóa cơ hội đỗ kỳ thi.
• Xây dựng chiến lược học thông minh để giảm thi lại, tiết kiệm chi phí.
• Được mentor ACCA đồng hành, giải đáp thắc mắc và hỗ trợ chọn môn hợp lý

Khám phá Khóa học ACCA tại KLE để bắt đầu hành trình chinh phục ACCA hiệu quả và tiết kiệm nhất. ACCA không chỉ giúp nâng cao kiến thức chuyên môn mà còn trang bị cho bạn những kỹ năng cần thiết để thăng tiến trong sự nghiệp, mở ra nhiều cơ hội mới trong môi trường làm việc toàn cầu.

Đối tượng: Khóa học ACCA tại KLE được thiết kế dành cho:

• Sinh viên từ năm 1 đến năm 4 theo học chuyên ngành Kế toán – Kiểm toán
• Sinh viên từ các ngành khác có sự quan tâm đến chứng chỉ này.
• Những người đã đi làm và muốn phát triển sự nghiệp theo tiêu chuẩn quốc tế.

Nội dung khóa học: Khóa học ACCA tại KLE cung cấp lộ trình học tập bài bản với các môn quan trọng như:

• F1 – Business & Technology (Kinh doanh và Công nghệ)
• F2 – Management Accounting (Kế toán Quản trị)
• F3 – Financial Accounting (Kế toán Tài chính)
• F4 – Corporate & Business Law (Luật Kinh doanh Toàn cầu)
• F5 – Performance Management (Quản trị Hoạt động)
• F6 – Taxation (Thuế Việt Nam)
• F7 – Financial Reporting (Lập Báo cáo Tài chính)
• F8 – Audit & Assurance (Kiểm toán và Dịch vụ Đảm bảo)
• F9 – Financial Management (Quản trị Tài chính)

Mục tiêu khóa học: Chương trình giúp học viên có nền tảng vững chắc để thi đậu các chứng chỉ ACCA, mở rộng cơ hội nghề nghiệp trong lĩnh vực tài chính – kiểm toán toàn cầu.

Điểm đặc biệt của các khóa học tại KLE là:

• Đội ngũ giảng viên (mentors) toàn ACCA Member cùng kinh nghiệm thực chiến được tích lâu dài: 100% mentors tại KLE đều là ACCA Members và nhiều người còn đảm nhiệm các vai trò quản lý tại các tập đoàn lớn, giúp bạn học từ kiến thức chuyên môn đến góc nhìn thực tiễn của ngành. Bên cạnh kiến thức, họ còn chia sẻ bí kíp chinh phục kỳ thi tuyển dụng tại Big4 và các tập đoàn tài chính hàng đầu.
• Phương pháp học Flipped Learning – đảo ngược hiệu quả: Học viên được cung cấp tài khoản online đồng thời trong quá trình học offline, được giảng trước toàn bộ kiến thức lý thuyết, thời gian trên lớp được hướng dẫn tìm hiểu, phân tích, thảo luận, đào sâu nghiên cứu các case study thực tế, các phần kiến thức nội dung chuyên sâu, được chữa full các dạng bài tập, cải thiện toàn bộ kỹ năng mềm, phản biện, thuyết trình, làm việc nhóm. Phương pháp đảo ngược chú trọng phần kỹ năng thực hành giải bài tập – kỹ năng quan trọng nhất của việc học và thi ACCA, từ đó học viên sẽ không phải tự mày mò cách giải bài tập tại nhà mà luôn được đồng hành và hướng dẫn trên lớp học, rút ngắn thời gian học và ôn thi. Với phương pháp học này, thời gian KLE đồng hành với học viên tăng lên gấp đôi (từ online đến offline, từ lý thuyết đến thực hành) so với 1 khóa học được triển khai như thông thường. 
• Quản lý trải nghiệm” (Experience Manager) – học viên không đơn độc: Mỗi lớp học được hỗ trợ bởi đội ngũ Quản lý trải nghiệm lớp, luôn cắm chốt giải đáp các thắc mắc của học viên, từ nội dung bài học đến chiến lược ôn thi. Môi trường học tập tại KLE tương tác cao, bạn không chỉ học từ mentor mà còn được kết nối, học hỏi từ các anh chị đi trước.

Bên cạnh khóa học ôn thi ACCA, các bạn cũng thể tham khảo thêm một số chương trình học kết hợp lý thuyết chuyên sâu với thực hành thực tế theo chuẩn mực Big4 và doanh nghiệp lớn nữa tại KLE như:

• Khóa học “Học làm trợ lý kiểm toán”: Hướng tới sinh viên năm 3-4 hoặc người mới bắt đầu, tập trung rèn luyện kỹ năng lập working paper từ cơ bản đến nâng cao, được review cá nhân hóa và mô phỏng công việc thực tế của trợ lý kiểm toán. Học viên sẽ thực hành trực tiếp các phần hành quan trọng như kiểm tra chứng từ, xác nhận công nợ và hoàn thiện hồ sơ kiểm toán.
• Khóa học ICB tại KLE được thiết kế như một nền tảng chuẩn mực cho những ứng viên theo đuổi các vị trí kiểm toán – tài chính trong khu vực công và doanh nghiệp lớn. Khóa học tập trung xây dựng nền tảng tư duy nghề nghiệp, kỹ năng trình bày CV, phỏng vấn và hành vi chuyên nghiệp – những tiêu chí cốt lõi mà mọi doanh nghiệp lớn đều tìm kiếm. ICB giúp người học hiểu rõ kỳ vọng của nhà tuyển dụng, định vị bản thân đúng cách và sẵn sàng cạnh tranh trong các quy trình tuyển dụng khắt khe, dù ứng tuyển kiểm toán, tài chính hay các vị trí corporate khác.

Qua việc phân tích sự khác nhau giữa kế toán và kiểm toán, có thể thấy việc lựa chọn theo kế toán hay kiểm toán không nên dựa trên xu hướng nhất thời, mà cần xuất phát từ sự thấu hiểu bản thân: phù hợp với môi trường ổn định hay áp lực cao, thiên về tuân thủ quy trình hay phân tích – phản biện, mong muốn phát triển theo chiều sâu nội bộ hay mở rộng trải nghiệm đa ngành. Khi có nền tảng kiến thức vững chắc và lộ trình học tập phù hợp, người học hoàn toàn có thể linh hoạt chuyển đổi giữa hai lĩnh vực trong tương lai.

Nếu đang tìm kiếm một lộ trình học tập bài bản, linh hoạt cho cả kế toán và kiểm toán, việc tiếp cận sớm các chương trình chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế như ACCA có thể là bước chuẩn bị quan trọng. Chương trình ACCA tại KLE được thiết kế nhằm cung cấp nền tảng kiến thức toàn diện về kế toán, kiểm toán và tài chính, phù hợp cho sinh viên, người đi làm và cả những ai đang cân nhắc chuyển hướng nghề nghiệp trong lĩnh vực này. Đăng ký học thử ngay hôm nay! 

———-

KLE Mentoring Program

Cơ sở 1: Số 9, ngõ Chùa Liên Phái, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội

Cơ sở 2: Số 3, phố Thọ Tháp, quận Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 097 7532090

Email: info@kle.edu.vn

Website: https://kle.edu.vn/

KLE Mentoring Program

Đơn vị đào tạo ACCA, Thi tuyển dụng Kiểm toán, tư vấn tài chính Big4, Nonbig và Tiếng Anh giao tiếp, Ielts.
Với đội ngũ giảng viên là 100% ACCA Members cùng kinh nghiệm thực chiến trong lĩnh vực kế toán – kiểm toán và tài chính, KLE không chỉ mang đến kiến thức nền tảng vững chắc mà còn giúp học viên phát triển kỹ năng ứng dụng thực tế. Không chỉ là chương trình đào tạo truyền thống, KLE tạo ra một môi trường học tập thực tiễn, nơi mối quan hệ giữa người học và giảng viên không dừng lại ở giảng dạy kiến thức mà còn phát triển sâu hơn thành mối quan hệ Mentee – Mentor.